Hoe Linux stiekem de wereld veroverde

<section data-background="images/hoe-linux-wereld-veroverde/hoe-linux-wereld-veroverde.jpg" data-state="frontpage">
<div class="atitle2">Hoe Linux stiekem<br>
    <div class="atitle" style="font-size:120% !important"><span class="db8orange">de wereld veroverde</span></div>
        <br><br><br><br><br><br>
        <span class="apage1">by Peter Martin / <a href="https://db8.nl" target="_blank">db8.nl</a></span>
        <br>
        <span class="apage1">slides: <a href="https://petermartin.nl" target="_blank">https://petermartin.nl</a></span>
        <style>.atitle{text-shadow: 2px 2px 2px #000;}
        .atitle2{text-shadow: 2px 2px 2px #000;}
        </style>
        <div style="margin: 0 auto;">
        <a href="https://db8.nl" title="Joomla Specialist db8 Nijmegen" target="_blank">
            <img height="50" style="border:0;background:transparent;margin-right:20px;
            box-shadow: 0 0 0 rgba(0, 0, 0, 0.15);" src="images/db8-logo.svg" alt="db8">
        </a>
    </div>
</div>

---

### Wat gaan we doen?

- 🐧 Linux zit <span class="db8orange">overal</span>
- 📜 Geschiedenis: Unix, GNU & Linus
- 🔧 Kernel, open source & distro's
- 📂 "Alles is een bestand"
- 🖱️ GUI vs ⌨️ CLI

</div>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">Linux zit <span class="db8orange">overal</span></div>
</div>

----

### Je gebruikt al Linux

...waarschijnlijk zonder het te weten 🤫

| Waar? | |
|---|---|
| 📱 **Android** | draait op de Linux-kernel |
| ☁️ **Servers** | ~96% van de top-1M webservers |
| 🧮 **Supercomputers** | **alle** Top500 draaien Linux |
| 📡 **Routers, smart-tv's, auto's** | overal ingebouwd |
| 🚀 **Ruimte** | ISS én Mars-helikopter *Ingenuity* |

</span>

----

### Van je broekzak tot Mars

De Mars-helikopter **Ingenuity** <br>
vloog op een Linux-systeem... <br>
op een **andere planeet**.

> "The Year of the Linux Desktop" is er nog niet,
> maar 2021 was **The year of the Linux Mars-copter**! 😎

</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet"><span class="db8orange">Geschiedenis</span></div>
</div>

----

### <span class="db8orange">1969 - Unix</span>

In de kelder van **Bell Labs**:<br>
Ken Thompson & Dennis Ritchie bouwen **Unix**.

- Klein, elegant, gereedschap dat één ding goed doet
- De ideeën leven nog steeds voort in Linux
- Geschreven in een nieuwe taal: **C**

</span>

----

### <span class="db8orange">1983 - GNU</span>

**Richard Stallman** wil een vrij Unix-achtig systeem.<br>
Hij start het **GNU**-project.

**GNU** = *GNU's Not Unix* 🔁
<br>(acroniem dat naar zichzelf verwijst)

</span>
<span class="fragment">

Hij bouwt álle gereedschap...<br>
behalve één ding: een werkende **kernel**.

</span>

----

### <span class="db8orange">1991 - Linus</span>

Een 21-jarige student in Helsinki,<br>
**Linus Torvalds**, post een berichtje op Usenet:

<div class="terminal" style="width:850px;height:auto;">
"I'm doing a (free) operating system<br>
(just a hobby, won't be big and<br>
professional like gnu) ..."<br>
<span class="db8orange">— Linus, 25 aug 1991</span>
</div>

<span class="fragment">Spoiler: het werd **wél** groot. 😄</span>

----

### "Freax" → Linux

Linus wilde het eerst **"Freax"** noemen
(*free* + *freak* + *x*).

Systeembeheerder hernoemde de map<br>
op de FTP-server naar **`linux`**...

en die naam bleef plakken. 🐧

</span>

----

### Even op een rij

<div class="terminal" style="width:600px;height:auto;">
1969   Unix (Bell Labs)<br>
1983   GNU-project start<br>
1991   Linux-kernel v0.01<br>
1994   Linux 1.0<br>
2004   Ubuntu<br>
2008   Android<br>
<span class="db8orange">nu</span>     draait een groot deel van het internet
</div>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet"><span class="db8orange">GNU/Linux</span> & Tux</div>
</div>

----

### "Eigenlijk heet het GNU/Linux"

Zeg je "Linux", dan komt er altijd iemand die...

<div class="terminal" style="width:880px;height:auto; font-size:17px;">
"I'd just like to interject for a moment. What you're<br>
referring to as Linux, is in fact, GNU/Linux, or as<br>
I've recently taken to calling it, GNU plus Linux..."
<br><br>
<span class="fragment">
Richard Stallman
</span>

</div>

<span class="fragment">
Linux = de kernel. GNU = al het gereedschap eromheen. Allebei nodig. 🤝</span>

----

### Waarom een pinguïn? 🐧

De mascotte heet **Tux**.

Linus vond pinguïns gewoon leuk -
en werd ooit **gebeten door een pinguïn**
in een dierentuin.
<br><br><br>
Hij noemde het schertsend *"penguinitis"*:
je krijgt er warme gevoelens van. 💛

</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet"><span class="db8orange">Open source</span></div>
</div>

----

### Free as in...?

<span class="db8orange" style="font-size:140%">"Free"</span> heeft twee betekenissen:

- 🗽 **Free as in freedom** - vrijheid
- 🍺 **Free as in beer** - gratis

</span>

<span class="fragment">Open source gaat vooral om het **eerste**.<br>(Het tweede is een leuke bonus.)</span>

----

### Wat mag je met open source?

- 👀 De broncode **bekijken**
- 🔧 De code **aanpassen**
- 📤 Je versie **delen**
- 💰 Hem zelfs **verkopen**

</div>

<span class="fragment">Geen black box: je kunt zien<br>wat je computer écht doet.</span>

----

### Show me the code

> "Talk is cheap.
> <span class="db8orange">Show me the code.</span>"
>
> - Linus Torvalds

<span class="fragment">Open source = miljoenen mensen die meekijken, meebouwen en bugs vinden.</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">De <span class="db8orange">kernel</span></div>
</div>

----

### Wat is een kernel?

De **kernel** is de brug<br>tussen je
**hardware** en je **software**.

🍽️ Denk aan een **restaurant**:<br>
Jij bestelt een maaltijd bij een ober.

</span>
<span class="fragment">

Je hoeft niet te weten hoe de keuken werkt.
De ober geeft jouw bestelling door en brengt het resultaat terug.
De kernel doet hetzelfde tussen software en hardware.

</span>

----

### Linux = alleen de kernel

Dat is het verwarrende stukje:

**Linux** = strikt genomen alléén de kernel.

Wat jij installeert is een **distributie** ("distro"):

<div class="terminal" style="width:760px;height:auto;">
distro = kernel + GNU-gereedschap<br>
        + desktop + apps
</div>

</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">De <span class="db8orange">distro-wars</span></div>
</div>

----

### Honderden smaken

Er zijn **honderden** distro's, elk met een eigen karakter:

| Distro | Bekend om |
|---|---|
| 🟠 **Ubuntu** | makkelijk, populair |
| 🟢 **Linux Mint** | super beginner-vriendelijk |
| 🔴 **Debian** | stabiel als een rots |
| 🔵 **Fedora** | nieuwste technologie |
| ⚫ **Arch** | doe-het-helemaal-zelf |

----

### "I use Arch btw"

Arch installeer je vanaf nul, helemaal zelf.

Daarom de bekendste meme in Linux-land:

<div class="terminal" style="width:700px;height:auto;">
$ whoami<br>
<span class="db8orange">someone who uses Arch btw</span>
</div>

(Arch-gebruikers vertellen het je *altijd*. 😏)

</span>

----

### Welke kies jij?

Voor beginners: begin gewoon met

<span class="db8orange" style="font-size:160%">Linux Mint</span> of
<span class="db8orange" style="font-size:160%">Ubuntu</span>

<span class="fragment">Kies eerst **saai en populair**. Spannend mag later.<br>
Eén Linux leren = ze allemaal leren.</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">Alles is een <span class="db8orange">bestand</span></div>
</div>

----

### Eén grote boom

Geen `C:\` en `D:\` - alles hangt onder één wortel: **`/`**

<div class="terminal" style="width:600px;height:auto;">
/<br>
├── home/   👤 jouw spullen<br>
├── etc/    ⚙️ instellingen<br>
├── dev/    🔌 apparaten<br>
└── proc/   🧠 het systeem zelf
</div>

----

### Zelfs je hardware is een bestand

In Linux is **bijna alles** een bestand:

- 🖨️ Je printer? Een bestand.
- 💽 Je harde schijf? Een bestand.
- ⌨️ Je toetsenbord? Een bestand.
- 🕳️ `/dev/null` - de prullenbak van het universum
- 🎲 `/dev/random` - willekeurige ruis

</div>

----

### 🎬 DEMO

Even live in de terminal:

ls -l /dev <br>
 cat /proc/cpuinfo <br>
echo "weg ermee" > /dev/null<br>
<span class="blinking">_</span>
</div>

<span class="fragment">Alles aanspreekbaar met dezelfde simpele commando's.</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet"><span class="db8orange">Rechten</span> op bestanden</div>
</div>

----

### Wie mag wat?

Elk bestand heeft een **eigenaar**, een **groep** en **rechten**:

<div class="terminal" style="width:700px;height:200px;">
-<span class="db8orange">rwx</span><span style="color:#ffd700">r-x</span><span style="color:#66ccff">r-x</span>  peter  linuxnijmegen  foto.jpg
<br><br><br>
<span class="fragment">Hier begint Linux-beveiliging. 🔒</span>

</div>

- <span class="db8orange">**rwx**</span> - de eigenaar: **r**ead, **w**rite, e**x**ecute
- <span style="color:#ffd700">**r-x**</span> - de groep: lezen + uitvoeren
- <span style="color:#66ccff">**r-x**</span> - de rest van de wereld

</div>

</span>

----

### De beginnersval: `chmod 777`

Iets werkt niet? De verleiding:

<div class="terminal" style="width:560px;height:auto;">
$ chmod 777 alles   <span class="db8orange"># "geef iedereen alles"</span>
</div>

Reactie van elke ervaren Linux-gebruiker:

(Je zet je voordeur niet open omdat je sleutel klemt.)

</span>

---

----

### Kies je eigen bureaublad

In Windows/macOS: één bureaublad.<br>

In Linux **kies je** er een:

| | |
|---|---|
| 🪟 **GNOME** | strak & modern |
| 🧩 **KDE Plasma** | eindeloos instelbaar |
| 🪶 **XFCE** | licht & snel (oude pc's) |

</span>

<span class="fragment">Bevalt de kleur, font, indeling niet?<br>
Je kunt álles veranderen. Dat heet *"ricing"*. 🍚</span>

----

### De terminal = superkracht

De **CLI** (command line) lijkt eng,
maar is razendsnel:

- 1000 bestanden hernoemen? Eén regel.
- Iets uitleggen aan een ander? Plak het commando.
- Werkt ook op een server **zonder** scherm.

</span>

<span class="fragment">**GUI** voor het dagelijkse gebruik,<br> **CLI** voor de magie. ✨</span>

----

### Wat is een <span class="db8orange">"shell"?</span>

Het programma dat jouw getypte commando's aanneemt:

<span class="db8orange" style="font-size:130%">de vertaler tussen mens en computer 🗣️↔️💻</span>

Smaken: **bash** (de standaard), **zsh**, **fish**.

(Het `$`-teken in een terminal = "de shell wacht op jou".)

</span>

----

### 🎬 DEMO

/home/pe7er<br>

ls<br>

Documenten  Downloads  foto.jpg<br>

cd Downloads<br>
<span class="blinking">_</span>
</div>

<span class="fragment">Drie commando's<br>en je weet al waar je bent en wat er staat.</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">De <span class="db8orange">Unix-filosofie</span></div>
</div>

----

### <span class="db8orange">Doe één ding, en doe het goed</span>

Geen reuzenprogramma's, maar kleine gereedschappen:

<div class="terminal" style="width:560px;height:auto;">
grep   zoek in tekst<br>
find   vind bestanden<br>
sort   sorteer regels<br>
wc     tel regels/woorden
</div>

----

### De magie: de <span class="db8orange">pipe `|`</span>

Koppel kleine tools aan elkaar met een **pipe**:

<div class="terminal" style="width:720px;height:auto;">
$ cat logboek.txt | grep "error" | sort | wc -l
</div>

"Pak het logboek → hou alleen 'error'-regels →<br>
sorteer ze → tel hoeveel het er zijn."

Vier mini-tools, samen één krachtige oplossing. 🔧

</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet"><span class="db8orange">Terminal</span></div>
</div>

----

### De basis-commando's

<div class="terminal" style="width:640px;height:auto;">
ls    → lijst bestanden<br>
cd    → ga naar map<br>
pwd   → waar ben ik?<br>
cp    → kopieer<br>
mv    → verplaats<br>
rm    → verwijder ⚠️<br>
man   → help / handleiding
</div>

<span class="fragment">Vastgelopen? **RTFM** - *Read The Freaking Manual*. 📖</span>

----

### <span class="db8orange">sudo</span> - grote kracht

`sudo` = iets als beheerder uitvoeren.

<div class="terminal" style="width:720px;height:auto;">
make me a sandwich<br>

What? Make it yourself.<br>

<span class="db8orange">sudo</span> make me a sandwich<br>

Okay. 🥪

<br>
<br>
<a href="https://xkcd.com/149/" target="_blank">xkcd-149: Sandwich</a>

</div>

*"With great power comes great responsibility."*

</span>

----

### ⚠️ De gevaarlijke kant

Met `sudo` kun je ook je hele systeem slopen:

<div class="terminal" style="width:680px;height:auto;">
$ sudo rm -rf /   <span class="db8orange"># NOOIT DOEN!</span>
</div>

Dit wist **alles**. Het is de Linux-versie van
het horrorverhaal bij het kampvuur. 🔥

</span>

----

### De fork bomb

Ziet er onschuldig uit. Is het niet:

Een functie die zichzelf eindeloos kopieert
tot je computer omvalt. 💣

(Mooi als tattoo, niet als commando.)

</span>

----

### Handige grapjes

- `sudo !!` - "doe het vorige commando, maar dan als root"
- `cd ~` - *"There's no place like home"* 🏠
- `$ man woman` → *No manual entry for woman* 😅

</div>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">Software via de <span class="db8orange">pakketbeheerder</span></div>
</div>

----

### Geen .exe's van louche sites

In Windows: zoek site → download `.exe` → "volgende, volgende, akkoord" → hopen dat het schoon is. 😬

In Linux: alle software komt uit een **vertrouwde bron** (de "repository"),
met één commando:

<div class="terminal" style="width:560px;height:auto;">
$ sudo apt install firefox
</div>

</span>

----

### Eén commando, klaar

Elke distro heeft zijn eigen pakketbeheerder:

<div class="terminal" style="width:600px;height:auto;">
apt     install firefox  <span class="db8orange"># Ubuntu/Debian/Mint</span><br>
dnf     install firefox  <span class="db8orange"># Fedora</span><br>
pacman -S firefox       <span class="db8orange"># Arch</span>
</div>

En het mooiste: **álle** software in één keer bijwerken:

<div class="terminal" style="width:520px;height:auto;">
$ sudo apt update && sudo apt upgrade
</div>

Geen 20 losse "update beschikbaar"-popups. 🎉

</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">The Year of the<br><span class="db8orange">Linux Desktop</span></div>
</div>

----

### Elk jaar... bijna

Sinds ~2007 roept iemand:

> "**Dít** wordt het jaar van de Linux desktop!"

...en elk jaar gebruikt 96% nog Windows of Mac. 📉

Het is inmiddels een running gag geworden. 🔁

</span>

----

### Maar stiekem... wint Linux

- 🎮 **Steam Deck** - gamen op Linux, miljoenen verkocht
- 📱 **Android** - de grootste "Linux-desktop" in je zak
- 🪟 **Microsoft ❤️ Linux** - WSL: Linux *ín* Windows

</div>

Ooit zei Ballmer: *"Linux is a cancer."*
Nu draait Microsoft zelf op Linux-servers. 🔄

</span>

----

### Dus... is dit het jaar? 🤔

<span class="db8orange" style="font-size:180%">Misschien wel.</span>

<span class="fragment">Of anders volgend jaar. Beloofd. 😉</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">Linux heeft al <span class="db8orange">gewonnen</span></div>
</div>

----

### Niet op het bureaublad - maar overal eronder

De plot twist: Linux werd het **fundament** onder bijna alles.

- ☁️ **Cloud** - bijna alle servers
- 📦 **Containers** - Docker & Kubernetes zijn pure Linux
- 🤖 **AI** - vrijwel elk trainingscluster draait Linux
- 🎮 **Steam Deck**, 📱 **Android**, 📡 routers, tv's...

</div>

----

### Linux & AI 🤖

De AI-golf draait op Linux:

- NVIDIA's tools mikken **eerst** op Linux
- Bijna alle grote ML-infrastructuur draait op Linux-servers
- Inclusief de systemen achter veel moderne AI-tools

</span>

<span class="fragment">Dus zelfs je favoriete chatbot leunt op een pinguïn. 🐧</span>

---

<div style="position:relative;height:600px;">
<div class="sheet">Waarom <span class="db8orange">jij</span>?</div>
</div>

----

### Waarom Linux proberen?

- 💸 **Gratis** - geen licentiekosten
- ♻️ **Oude laptop** weer snel
- 🔒 **Privacy** - geen ingebouwde reclame/bloatware
- 🧠 Je **leert** hoe je computer écht werkt
- 🛠️ Volledige **controle** - het is jóuw computer

</div>

----

### Bang om iets stuk te maken?

Dat hoeft niet - je hoeft je hoofdsysteem **niet** op dag één op te offeren:

- 🔌 **Live-USB** - start van een stick, niets geïnstalleerd
- 💻 **Virtuele machine** - Linux in een venster (VirtualBox)
- 🪟 **WSL** - Linux *ín* Windows, zo geopend
- 🥧 **Raspberry Pi** of een **oude laptop** - speeltuin

</div>

</span>

<span class="fragment">Bevalt het niet? Stick eruit, herstarten - je oude systeem is er nog gewoon. 👍</span>

---

### Meer leren

- 🐧 Distro's: <span class="db8orange">linuxmint.com</span> · <span class="db8orange">ubuntu.com</span>
- 🇳🇱 **NLLGG** - <a href="https://nllgg.nl" target="_blank">Nederlandse Linux Gebruikers Groep</a>
- 👥 Een lokale **<a href="https://linuxnijmegen.nl" target="_blank" title="Bijvoorbeeld Linux Nijmegen">Linux User Group</a>** (LUG)
- 🐧 Website **<a href="https://linuxgids.nl/" target="_blank">Linuxgids.nl</a>**
- 📚 `man <commando>` - je beste vriend
- 💬 Gewoon... beginnen en spelen!

</div>

---

<div class="title"><span class="db8orange">Vragen?</span>
<div style="margin-top:40px;">
<span class="apage1">Peter Martin / <a href="https://db8.nl" target="_blank">db8.nl</a></span><br>
<span class="apage1">slides: <a href="https://petermartin.nl" target="_blank">https://petermartin.nl</a></span>
</div>

</div>

</section>